Architect nodig bij een verbouwing? De regel en de uitzonderingen

Stand op 18 oktober 2026. Bronnen: vlaanderen.be, Uitbreiden en aanbouwen, het besluit over de vrijstelling van de architect en het Vrijstellingenbesluit op de Vlaamse Codex.

Een architect is in principe verplicht zodra uw verbouwing een omgevingsvergunning vraagt. Voor werken die vrijgesteld zijn van vergunning en de stabiliteit niet raken, is er geen architect nodig. Daartussen ligt een grijze zone die sinds 5 september 2026 kleiner is geworden: wie bij een vrijgestelde verbouwing aan de draagstructuur komt, moet nu ook een architect aanstellen.

De vraag of u een architect nodig hebt, is dus eigenlijk twee vragen: hebt u een vergunning nodig, en raakt u de stabiliteit? Hieronder per soort werk.

Wat is de regel?

Bij werken waarvoor een omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige handelingen nodig is, is de medewerking van een architect in principe verplicht. De Vlaamse Regering somt in een apart besluit de handelingen op waarvoor dat niet hoeft. Een tweede regel komt uit het Vrijstellingenbesluit: een binnenverbouwing of een werk aan gevel of dak blijft alleen vrijgesteld van vergunning als een architect ontwerp en controle doet, zodra er stabiliteitswerken bij komen. Die regel geldt sinds 5 september 2026.

Welke werken mogen zonder architect?

Een veranda moet voor de vrijstelling van de architect grotendeels uit glas of doorzichtig materiaal bestaan; de precieze grenzen staan in het besluit op de Vlaamse Codex.

Kan een totaalrenovatie zonder architect?

Ja, als alles binnen de vrijstellingen blijft. Een totaalrenovatie waarbij u de indeling behoudt, de technieken vernieuwt, isoleert, ramen in de bestaande openingen vervangt en binnen alles opnieuw afwerkt, kan zonder architect. Er is dan ook geen vergunning nodig, zolang de energieprestatie niet slechter wordt.

Een architect wordt nodig zodra u:

• een dragende muur uitbreekt of een nieuwe opening in een dragende muur maakt;
• bijbouwt, een verdieping toevoegt of het volume wijzigt;
• een extra woongelegenheid maakt of de functie wijzigt;
• een dakuitbouw maakt die groter is dan een kwart van de dakoppervlakte.

Raakt een vrijgestelde verbouwing de stabiliteit, dan stelt u de architect aan voor ontwerp en controle; een volledige vergunningsaanvraag is dan niet nodig. Alle vrijstellingen en hun voorwaarden staan in de gids omgevingsvergunning bij verbouwing.

Wat doet een architect bij een renovatie?

Bij vergunningsplichtige werken maakt de architect de plannen, dient de aanvraag mee in en houdt toezicht op de uitvoering. In Gent moet een aanvraag met verplichte architect digitaal via het Omgevingsloket gebeuren. Ook bij een vrijgestelde verbouwing met stabiliteitswerken doet de architect ontwerp en controle, vaak samen met een ingenieur voor de berekening van balken en lateien.

Ook zonder plicht kan een architect zinvol zijn: bij een nieuwe indeling, veel lichtinval of een woning met erfgoedwaarde. Een gebouw in de inventaris van bouwkundig erfgoed valt buiten de vrijstelling voor gevels en daken, en dan hebt u voor gevelwerk ook een vergunning nodig.

Wat met de renovatiecoach van Huis+ in Gent?

Huis+ begeleidt Gentenaars gratis bij renovaties zonder bouwvergunning of zonder architect: met een stappenplan, hulp bij offertes en premieaanvragen. Voor een renovatie met architect is de architect zelf uw begeleider. Meer in de gids over renovatiepremies in Gent.

Drie voorbeelden uit een rijwoning

• Nieuwe badkamer en keuken, zelfde indeling. Binnenverbouwing zonder stabiliteitswerken: vrijgesteld, en geen architect.
• Keuken en living samenvoegen door een dragende muur uit te breken. Nog altijd zonder vergunning, maar sinds 5 september 2026 alleen met een architect voor ontwerp en controle.
• Een uitbouw achteraan of een aanbouwveranda. Het volume wijzigt, dus een vergunning, en de architect is in principe verplicht, tenzij de constructie binnen de vrijstelling van 40 m² valt.

Hoe beslist u?

Leg uw plannen naast twee vragen: wijzigt het volume, de functie of het aantal woningen, en raakt u dragende delen? Twee keer nee, en staat de woning niet in de inventaris van het bouwkundig erfgoed: dan meestal geen vergunning en geen architect. Een keer ja: reken met een architect, en bij een vergunning met de termijnen van de procedure.

Uw volgende stap: vraag een plaatsbezoek en offerte. We bekijken samen welke werken de stabiliteit raken, zodat u vooraf weet of er een architect bij moet en hoe dat in de planning past. Meer over de aanpak op de pagina renovatie.